Supply Chain Disruption: วิกฤติห่วงโซ่อุปทานและผลกระทบต่ออุตสาหกรรมอาหาร

ภาพชั้นวางสินค้าที่ว่างเปล่า ความล่าช้าในการผลิตของโรงงาน หรือการส่งมอบสินค้าที่ติดขัด กลายเป็นเรื่องคุ้นชินมากขึ้นในชีวิตประจำวันที่ไม่ได้กระทบแค่แวดวงธุรกิจอีกต่อไป แต่มันส่งผลต่อเนื่องมายังผู้บริโภคและเสถียรภาพของเศรษฐกิจโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สิ่งนี้เกิดขึ้นจากการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน หรือที่เรียกว่า “Supply Chain Disruption” ที่กระทบเป็นวงกว้างไปทั่วทุกภาคส่วน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคอุตสาหกรรมอาหารที่มีแนวโน้มเกิดขึ้นบ่อยครั้ง ไม่ว่าจะเกิดจากภัยพิบัติทางธรรมชาติ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การขาดแคลนวัตถุดิบ การขาดแคลนแรงงาน ไปจนถึงข้อจำกัดด้านกฎระเบียบและการค้า ล้วนเป็นอุปสรรคที่ทำให้การจัดการซัพพลายเชนมีปัญหามากยิ่งขึ้น

ด้วยเหตุนี้เองในวันนี้เราจึงขอพาคุณไปทำความเข้าใจถึงภาพรวมของปัญหา Supply Chain Disruption ว่าวิกฤติห่วงโซ่อุปทานส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมอาหารอย่างไร รวมถึงเจาะลึกถึงสาเหตุ และแนวทางรับมือในการบริหารจัดการซัพพลายเชน เพื่อความอยู่รอดของธุรกิจและอุตสาหกรรมอาหารในยุคปัจจุบันแห่งความไม่แน่นอนนี้ได้อย่างยั่งยืน

Supply Chain Disruption คืออะไร?

การหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน หรือ Supply Chain Disruption คือ เหตุการณ์หรือสถานการณ์ใดก็ตามที่เข้ามาขัดขวางกระบวนการในซัพพลายเชน ทำให้ไม่สามารถดำเนินไปได้อย่างต่อเนื่องตามปกติ ไม่ว่าจะการจัดหาวัตถุดิบ การผลิต การจัดเก็บ หรือการขนส่งไปยังผู้บริโภค จนส่งผลให้การไหลของวัตถุดิบ สินค้าระหว่างกระบวนการผลิต และสินค้าสำเร็จรูป เกิดความล่าช้า สะดุด หรือหยุดลงในบางขั้นตอน

Supply Chain Disruption สามารถเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัยทั้งภายในและภายนอกองค์กร หรือแม้แต่ความผิดพลาดในการวางแผนและบริหารจัดการซัพพลายเชนเองก็ตาม ซึ่งเมื่อจุดใดจุดหนึ่งของระบบสะดุด ผลกระทบจะเชื่อมโยงและขยายตัวไปยังส่วนอื่น ๆ ของห่วงโซ่อุปทานอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สาเหตุของ Supply Chain Disruption

การหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain Disruption) ในภาคอุตสาหกรรมอาหารมักเกิดจากหลายปัจจัยทั้งภายนอกและภายในองค์กร โดยส่วนใหญ่มักมาจากสาเหตุหลัก ดังต่อไปนี้

ภัยพิบัติทางธรรมชาติ : หนึ่งในสาเหตุที่มาจากปัจจัยภายนอก เช่น น้ำท่วม แผ่นดินไหว ไฟป่า หรือพายุรุนแรงที่สามารถทำลายพื้นที่เกษตรกรรมที่เป็นแหล่งวัตถุดิบต้นน้ำ กระทบถึงปัญหาด้านการขนส่ง ส่งผลให้วัตถุดิบไม่สามารถส่งต่อไปยังขั้นตอนถัดไปได้ตามปกติ
การแพร่ระบาดของโรค : เหตุการณ์แพร่ระบาดของโควิด-19 ถือเป็นวิกฤติระดับโลกที่ส่งผลต่อ Supply Chain ของอุตสาหกรรมอาหารทั่วโลก เช่น การปิดประเทศ การจำกัดการเดินทาง ไปจนถึงการหยุดดำเนินงานของโรงงานผลิตและการขนส่งโลจิสติกส์ ทำให้การจัดหาวัตถุดิบและการส่งออก-นำเข้าสินค้าเกิดหยุดชะงัก
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ : ปัญหาความแปรปรวนของสภาพอากาศ เช่น ภัยแล้ง ปรากฏการณ์เอลนีโญ-ลานีญา หรือฤดูกาลที่เปลี่ยนไป ส่งผลโดยตรงต่อผลผลิตทางการเกษตร ซึ่งเป็นต้นน้ำของห่วงโซ่อุปทานอาหาร เมื่อผลผลิตลดลงหรือคุณภาพไม่สม่ำเสมอจะนำไปสู่การขาดแคลนวัตถุดิบและไม่เพียงพอต่อการผลิต
ปัญหาด้านการขนส่งและโลจิสติกส์ : การขนส่งและโลจิสติกส์ถือเป็นองค์ประกอบสำคัญของการจัดการห่วงโซ่อุปทานของวัตถุดิบอาหารและการกระจายสินค้าสู่ผู้บริโภค หากเกิดปัญหาต่าง ๆ เช่น ความล่าช้าในการขนส่ง ความแออัดของท่าเรือ การขาดแคลนตู้คอนเทนเนอร์ และราคาน้ำมันเชื้อเพลิงที่สูงขึ้น ล้วนเป็นปัจจัยที่ทำให้ซัพพลายเชนเกิดล่าช้าและหยุดชะงักได้
การขาดแคลนวัตถุดิบ : อุตสาหกรรมอาหารจำเป็นต้องพึ่งพาวัตถุดิบจำนวนมาก ทั้งผลผลิตทางการเกษตร วัตถุดิบอาหาร หรือบรรจุภัณฑ์ หากวัตถุดิบมีจำกัดหรือไม่เพียงพอต่อการผลิต ย่อมส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อกระบวนการผลิต ต้นทุน และความสามารถในการส่งมอบสินค้าได้
การขาดแคลนแรงงาน : แรงงานในภาคเกษตร โรงงานแปรรูป และโลจิสติกส์ เป็นอีกหนึ่งกลไกสำคัญของซัพพลายเชน ปัญหาการขาดแคลนแรงงานหรือแรงงานที่มีทักษะไม่เพียงพอ อาจนำไปสู่ความล่าช้าในการเก็บเกี่ยว การแปรรูป และแม้แต่การบรรจุหีบห่อ ตลอดจนการขนส่งสินค้า และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิด Supply Chain Disruption ได้
ข้อจำกัดด้านกฎระเบียบและการค้า : มาตรการด้านความปลอดภัยอาหาร กฎระเบียบการนำเข้า-ส่งออก และนโยบายการค้าระหว่างประเทศ อาจสร้างความล่าช้าและเพิ่มต้นทุนให้กับห่วงโซ่อุปทานได้ โดยเฉพาะเมื่อข้อกำหนดมีการเปลี่ยนแปลงหรือมีกฎระเบียบใหม่อย่างกะทันหัน ส่งผลให้ผู้ประกอบการต้องปรับตัวภายใต้ความไม่แน่นอน

ผลกระทบที่เกิดขึ้นในอุตสาหกรรมอาหาร

ปัญหา Supply Chain Disruption ไม่เพียงส่งผลกระทบต่อผู้ประกอบการในภาคอุตสาหกรรมอาหารเท่านั้น แต่มันยังส่งผลต่อเนื่องเป็นลูกโซ่ทั้งแก่ผู้บริโภคและระบบเศรษฐกิจในวงกว้างได้ดังนี้

ต้นทุนการผลิตและราคาสินค้าที่เพิ่มสูงขึ้น : หนึ่งในผลกระทบที่เห็นได้ชัดที่สุด คือ ต้นทุนวัตถุดิบ หรือค่าขนส่งที่ปรับตัวสูงขึ้น อันเกิดจากปัญหาที่ต้นน้ำทำให้ผู้ประกอบการต้องแบกรับค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม และสุดท้ายมักถูกส่งต่อไปยังการขึ้นราคาสินค้าอาหารที่ผู้บริโภคต้องจ่ายนั่นเอง
ความไม่ต่อเนื่องของการผลิตและการขาดแคลนสินค้า : การหยุดชะงักของซัพพลายเชนทำให้โรงงานผลิตอาหารไม่สามารถเดินสายการผลิตได้เต็มกำลัง หรือบางกรณีอาจต้องหยุดผลิตชั่วคราวเนื่องจากวัตถุดิบไม่เพียงพอ ส่งผลให้เกิดภาวะขาดแคลนสินค้า หรือปัญหาสินค้าขาดตลาด
ปัญหาด้านคุณภาพสินค้า : คุณภาพสินค้าย่อมแปรเปลี่ยนไปตามคุณภาพของวัตถุดิบ หากวัตถุดิบต้นทางเกิดปัญหาหรือต้องใช้วัตถุดิบทดแทนอาจทำให้คุณภาพสินค้าเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม รวมถึงปัญหาด้านการขนส่งล่าช้าหรือระบบควบคุมอุณหภูมิระหว่างขนส่งเกิดขัดข้องต่างส่งผลให้สินค้าเสื่อมคุณภาพ เกิดการปนเปื้อน หรือไม่ผ่านมาตรฐานความปลอดภัยทางอาหารได้
ความสัมพันธ์ระหว่างคู่ค้าทางธุรกิจ : เมื่อการส่งมอบวัตถุดิบหรือสินค้าไม่เป็นไปตามกำหนด ความเชื่อมั่นระหว่างเกษตรกร โรงงานผลิต และผู้ค้าปลีกย่อมลดลง ซึ่งเป็นผลทำให้ธุรกิจที่บริหารจัดการ Supply Chain ได้ไม่ดีพออาจสูญเสียคู่ค้าสำคัญให้กับคู่แข่งที่มีระบบการจัดการที่ยืดหยุ่นกว่า หรือสูญเสียความสามารถในการแข่งขันระยะยาวได้
ความเสี่ยงต่อความมั่นคงทางอาหาร : ผลกระทบที่เกิดขึ้นในระดับมหภาคจากการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน คือ ปัญหาความมั่นคงทางอาหาร (Food Security) ที่อาจกระทบต่อประเทศหรือระดับภูมิภาค เนื่องจากการขาดแคลนวัตถุดิบหรืออาหารสำเร็จรูปในวงกว้าง อาจนำไปสู่ปัญหาการเข้าถึงอาหารและความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจได้นั่นเอง

บทความแนะนำที่น่าสนใจ : ขับเคลื่อนความมั่นคงทางอาหาร (Food Security) ด้วยการบริหารจัดการ Supply Chain อย่างยั่งยืน

การรับมือกับปัญหา Supply Chain Disruption

แน่นอนว่าผู้ประกอบการในธุรกิจและภาคอุตสาหกรรมอาหารไม่สามารถหยุดปัญหาที่เกิดขึ้นในห่วงโซ่อุปทานได้ในทันที แต่องค์กรสามารถเตรียมพร้อมเพื่อรับมือกับความเสี่ยงไม่แน่นอน หรือปรับกลยุทธ์ให้มีความยืดหยุ่นคล่องตัวขึ้นเมื่อเกิดปัญหา Supply Chain Disruption โดยมีแนวทางรับมือดังนี้

กระจายแหล่งจัดหาวัตถุดิบและซัพพลายเออร์ : การพึ่งพาซัพพลายเออร์เพียงรายเดียวอาจทำให้ธุรกิจมีความเสี่ยงในช่วงเวลาที่เกิดปัญหา ดังนั้นผู้ประกอบการจึงควรมีแหล่งวัตถุดิบสำรองจากหลายภูมิภาค หรือปรับมาใช้การจัดซื้อวัตถุดิบจากหลายแหล่งเพื่อกระจายความเสี่ยง รวมถึงสร้างความร่วมมือระยะยาวกับคู่ค้าที่มีความน่าเชื่อถือเพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นให้กับซัพพลายเชน
การนำเทคโนโลยีมาปรับใช้ในซัพพลายเชน : การบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานยุคใหม่ต้องพึ่งพาข้อมูลการใช้ระบบ AI หรือ Machine Learning มาช่วยคาดการณ์ความต้องการของผู้บริโภค และวิเคราะห์ความเสี่ยง เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการมองเห็นภาพรวมของห่วงโซ่อุปทานได้ชัดเจนขึ้น และสามารถตัดสินใจได้รวดเร็วและแม่นยำ เมื่อเกิดความผิดปกติใน Supply Chain
วางแผนและบริหารสินค้าคงคลังอย่างมีประสิทธิภาพ : การนำกลยุทธ์การบริหารจัดการสินค้าคงคลังมาปรับใช้ เช่น ระบบทันเวลาพอดี Just-in-Time (JIT) หรือการรักษาสินค้าคงคลังสำรอง ช่วยให้ธุรกิจมีความคล่องตัวยิ่งขึ้น และช่วยลดผลกระทบจากการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทานได้
การสร้างความร่วมมือที่แข็งแกร่งกับคู่ค้าทางธุรกิจ : การรับมือกับวิกฤติไม่ได้ทำได้เพียงลำพัง ธุรกิจต้องสร้างความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกับพันธมิตรในห่วงโซ่อุปทาน เพราะฉะนั้นการแชร์ข้อมูลร่วมกันระหว่างผู้ผลิต ผู้ขนส่ง และผู้ค้าปลีก จะช่วยให้ทุกฝ่ายสามารถเตรียมความพร้อมเพื่อรับมือกับความผันผวนได้ดียิ่งขึ้น และสามารถช่วยเหลือกันในยามเกิดวิกฤติได้
เพิ่มความยืดหยุ่นในการขนส่งและโลจิสติกส์ : การมีทางเลือกด้านการขนส่งมากกว่าหนึ่งรูปแบบ รวมถึงการทำงานร่วมกับผู้ให้บริการโลจิสติกส์หลายราย จะช่วยลดความเสี่ยงจากความล่าช้า การปิดเส้นทาง หรือข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐาน ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการหยุดชะงักในอุตสาหกรรมอาหาร

ยกระดับซัพพลายเชนโซลูชันที่เหนือกว่าไปกับ Cogistics

“Cogistics” โซลูชันซัพพลายเชนครบวงจรสำหรับอุตสาหกรรมอาหารที่ครอบคลุมตั้งแต่การจัดหาวัตถุดิบไปจนถึงการกระจายสินค้าสู่โมเดิร์นเทรด (Modern Trade) อย่างมีประสิทธิภาพ ผ่าน 2 บริการหลักที่ตอบโจทย์ธุรกิจอาหารขนาดใหญ่

Veggie Industry
บริการจัดหาวัตถุดิบผัก-ผลไม้แช่แข็งกว่า 100 ชนิดพร้อมบริการตัดแต่งรูปทรง สำหรับใช้ในธุรกิจและอุตสาหกรรมอาหารขนาดใหญ่ในปริมาณหลักตันขึ้นไป พร้อมจัดหาให้คุณได้ตลอดทั้งปีและผ่านรับรองมาตรฐาน GMP / HACCP / HALAL
Food Pipeline
บริการกระจายสินค้าแบบขนส่งควบคุมอุณหภูมิสู่ช่องทางโมเดิร์นเทรดสำหรับธุรกิจที่วางจำหน่ายสินค้าประเภทวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์อาหารในร้านสะดวกซื้อ ซูเปอร์มาร์เก็ต หรือร้านค้าปลีกขนาดใหญ่ โดยให้บริการจัดเก็บและกระจายสินค้าด้วยระบบควบคุมอุณหภูมิที่มีประสิทธิภาพ

สามารถสอบถามเพิ่มเติมได้ที่ช่องทาง

Call: 02-328-6638

Line Official: @cogistics

Facebook: Cogistics Co., Ltd.

Email: salesorder@cogistics.co.th

แล้วมาร่วมเป็นส่วนหนึ่งกับเรา Cogistics เพื่อนคู่คิดธุรกิจอุตสาหกรรมอาหาร